
سبەی
بەهۆی جیاوازی بایلۆجییەوە، ژنان بەراورد بە پیاوان زووتر سودمەند دەبن لە وەرزشکردن. بە جۆرێک بۆ خۆپاراستن لە ئاڵۆزییە تەندروستییەکان، بەتایبەتی پەیوەست بە دڵ و خوێنبەرەکان، رەگەزی مێ لە هەفتەیەکدا پێویستی بە چوار کاتژمێر وەرزشکردن هەیە، بەڵام لە رەگەزی نێردا کاتەکە زیاترە و بە نۆ کاتژمێر وەرزشکردن هەمان سوودی تەندروستی پێدەگات.
بەپێی توێژینەوەیەکی بەریتانی کە لە رۆژنامەی ساینس ئەلێرت بڵاوکراوەتەوە، جیاوازی کاتەکانی وەرزشکردن لە نێوان ژنان و پیاواندا خراوەتەڕوو، بەجۆرێک رەگەزی نێر پێویستی بەئەنجامدانی چالاکیی وەرزشی زیاترە، تا هەمان سودی تەندروستی لە ژنان بەکاتێکی کەمتر بەدەستبهێنێت.
لە توێژینەوەکەدا داتای 85 هەزار کەس لە نێوان تەمەنی 37 بۆ 73 لەهەردوو رەگەز کۆکراوەتەوە و تێیدا هاتووە ئەو ژنانەی هەفتانە چوار کاتژمێر چالاکیی وەرزشی وەکو راکردن، رێڕۆیشتنی خێرا و پاسکیلسواریی ئەنجامدەدەن، بە رێژەی 30% کەمتر تووشی مەترسییەکانی نەخۆشی دڵ دەبن.
بەڵام بۆ پیاوان نۆ کاتژمێر وەرزشکردن و چالاکی جەستەیی پێویستە، تا بگەن بەهەمان سوودی تەندروستی، واتە کەمبوونەوەی مەترسییەکانی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ بە رێژەی 30%.
توێژەران دەڵێن، ئەم جیاوازییە، تەنها بابەتی ژمارە نییە، بەڵکو لە جیاوازییە بایۆلۆجییەکانی نێوان ژنان و پیاوان سەرچاوەی گرتووە. دیارترینیان ئاستی بەرزی هۆرمۆنی ئیسترۆجینە لە ژناندا. ئیسترۆجین یارمەتی جەستە دەدات بۆ سوتاندنی چەوری بە شێوەیەکی کاراتر لە کاتی وەرزشکردندا. هەروەها پارێزگاری لە تەندروستی خوێنبەرەکان دەکات و وزەی ناو خانەکانیش بەرز دەکاتەوە.
یەکێکی دیکە لە جیاوازییەکان بەهۆی ماسولکەوەیە، چونکە ماسولکەی ژنان لە کاتی وەرزشکردن و چالاکی جەستەیی کاراترە، بەڵام ماسولکەی پیاوان جیاوازترە و کارایی کەمترە.
لە بەشێکی دیکەی توێژینەوەکەدا هاتووە، سەرەڕای جیاوازییە جەستەیی و بایلۆجییەکان لە نێوان نێر و مێدا، بەڵام تەرخانکردنی کاتی زیاتر بۆ چالاکی جەستەیی، سوودی تەندروستی بە هەمووان دەبەخشێت. واتە تا کاتێکی زیاتر لە وەرزشکردن بەسەرببەیت، ئەگەری تووشبوونت بە نەخۆشییەکانی دڵ کەمتر دەبێتەوە.
